2021 yılındaki kayyum rektör atamasından beri Boğaziçi Üniversitesi’ndeki öğrenci faaliyetleri ciddi kısıtlamalar ve engellemelerle karşı karşıya. Kulüp kapatmasından etkinlik iptallerine, afiş denetimlerinden altyapıları öğrencilerin elinden almaya uzanan engelleme girişimlerine, üniversitenin değişen çehresini politik bir konjonktürde ele almak gerekiyor. Nitekim iktidarın “Teknofest Kuşağı” olarak nitelendirdiği, milli ve manevi değerlerine bağlı gençlik tahayyüllerinin Boğaziçi Üniversitesi’ni yakından etkilediğini söylemek mümkün. 2021 yılından beri üniversitedeki Teknopark yerleşkelerinin toplam büyüklüğü yirmi kat artarken öğrencilerin kültür-sanatla ilgilenebileceği alanlar günbegün azalıyor.[1] Bunun yanında, son dönemde gündemde olan üniversitelerde lisans eğitiminin 3 yıla indirilmesi hedefinin sebebinin öğrencilerin üniversite eğitimini erken bitirip hızlıca iş hayatına atılmasına teşvik olduğu Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından çok açık bir dille ifade ediliyor. YÖK’ün bu gündeme dair hiçbir ifadesinde üniversitelerdeki kültür-sanat ve düşünce ortamlarından bahsedilmiyor, başarılı öğrencilik üniversiteyi bitirip erkenden iş hayatına atılmak üzerinden tanımlanıyor.[2] İktidarın; öğrencilerin bir an önce eğitimlerini bitirip hızlıca iş hayatına katılması, kültür-sanat ortamına yönelik baskıları ve üniversiteleri bir meslek yüksekokuluna çevirmeye dönük politikası, Boğaziçi Üniversitesi’nde uygulanmaya çalışılıyor.
Üniversitedeki öğrenci faaliyetleri hem bürokratik hem de altyapı engelleriyle karşılaşıyor. Öğrenci kulüplerinin bağlı olduğu Öğrenci Faaliyetleri Ana Tüzüğü bu dönemki değişiklikler sonucunda kulüplerin karar alma süreçlerine katılımını ve kamusallaşma alanlarını ciddi anlamda kısıtlıyor. Öte yandan, Öğrenci Faaliyetleri Binası’nın (ÖFB) işlevinin değiştirileceğine dair duyumlar Güney Kampüs’ün öğrencisizleştirilmesine yönelik bir başka hamle olarak ele alınabilir.
Öğrenci Faaliyetleri Ana Tüzüğü Değişimi[3]
Boğaziçi Üniversitesi’ndeki Kulüpler Arası Kurul (KAK) öğrenci kulüplerinin temsilcilerinin bulunduğu bir yapıdır. Her yıl kurulun işleyişini kolaylaştırmak ve toplantıların sağlıklı bir şekilde ilerleyebilmesi için KAK, Yürütme Kurulu seçer. Her hafta tüm kulüp temsilcilerine açık ve katılımlarının teşvik edildiği düzenli toplantılar yapılır. Bu toplantılarda tüm kulüplerin etkinlik izinleri okunur, kulüplerin birbirlerinin etkinliklerine dair açmak istedikleri tartışmalar varsa burada tartışılarak şeffaf bir özdenetim mekanizması kurulur. Bunun yanında kulüpler birbirleriyle veya yönetimle yaşadığı sorunları burada ele alarak katılımcı, demokratik ve eşitlikçi çözümler geliştirir. Kısacası burası tüm kulüplerin olduğu, birbirlerinin sorunları ve alanlarıyla ilgilendiği bir özyönetim alanıdır. KAK Yürütme Kurulu (KAK YK) tüzük değişiminden önce kulüp açma, kulüplere yaptırım, kulüp tüzüklerinin değişimiyle ilgili kararlarda görüş bildiren konumdayken tüzük değişimiyle beraber bu yetkisi elinden alındı. Kurulun tek karar mercii olduğu konu olan kulüplerin faaliyet alanı çakışması durumundaki yetkisi, Öğrenci İşleri Dekanlığı’na (ÖİD) verildi. Bunun yanında KAK Yürütme Kurulu Başkanı üniversitenin öğrenci faaliyetlerinden sorumlu komisyonu olan, Öğrenci Faaliyetleri Koordinasyon Kurulu (ÖFKK) toplantılarının asli katılımcısıyken yeni tüzükle beraber yalnızca ÖFKK tarafından davet edildiğinde bu toplantılara katılabiliyor.
Geçmişte öğrenci faaliyetlerindeki herhangi bir kararda Rektörlük karar mercii değilken artık kulüpleri kapatma ve yönetim kurulunu görevden alma gibi yaptırım kararları Rektörlük tarafından verilecek. Nitekim 2021’den beri bu kararlar Rektörlük tarafından verilip tüzük ihlali yapılıyordu.
Ayrıca yeni tüzükle beraber öğrenci kulüplerinin sosyal medya hesaplarına dair denetimler artırıldı. Yeni tüzükte kulüplerin Boğaziçi Üniversitesi uzantılı e-posta adreslerini kullanması zorunlu hâle getirildi. Bu konuda yaptırıma yol açabilecek durumlar ise muğlak bırakıldı.
2021 öncesi tüzük değişiklikleri de dahil olmak üzere öğrenci etkinliklerini etkileyen tüm karar alma süreçlerine KAK YK dahil ediliyordu. KAK YK ise bu gündemleri KAK toplantılarında ele alarak süreçleri daha katılımcı ve demokratik hâle getiriyordu. 2021 yılından beri üniversitede yatay karar alma süreçlerinin daha demokratik olmasını sağlayan KAK gibi kurul ve komisyonların ya işlevi azaltıldı ya da yönetim buraya kendi kadrolarını yerleştirdi. Örneğin ÖFKK öğrenci faaliyetleri konusunda deneyimli, kulüplere danışmanlık yapmış hocalardan oluşurken şu anki komisyonda deneyimli hiçbir öğretim üyesi yok.[4]
Tüzükte yapılan değişikleri okul yönetimi pratikte de uygulamaya başladı. KAK YK Başkanı ÖFKK toplantısına davet edildi ve KAK işleyişini aktarması istendi. Ardından kurul üyeleri toplantı gündemlerine geçeceklerini belirterek KAK YK Başkanı’nı toplantıdan çıkardı. Bunun yanında bu toplantıda okul yönetimi öğrencilere haber vermeden Boğaziçi Şehitlik ve Mirasları Araştırma Topluluğu (BÜŞAT) ve Boğaziçi Hukuk Topluluğu’nu (BULAW) aday kulüp yaptı. Hukuk Fakültesi 2021 yılında Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile bir gecede açılmıştı.[5]
Sonuç olarak Boğaziçi Üniversitesi’nde her alanda olduğu gibi öğrenci etkinliklerinde de antidemokratik ve tepeden inme kararlar hakim. Bunun yanında üniversitenin “Karardan doğrudan ya da dolaylı etkilenenlerin karar verme sürecine katkılarının sağlanması”na dair etik ilkesi yine ihlal edildi.[6] Bürokratik alanda çeşitli kısıtlamalarla karşı karşıya olan öğrenci kulüplerinin bu tepeden inme kararlarla faaliyet gösterebileceği fiziksel alanlar da daraltılıyor.
Altyapı Sorunu ve Öğrenci Etkinlikleri
Naci İnci’nin atandığı dönemden bu yana üniversitedeki pek çok binanın işlevi değiştirildi, tadilat ve yıkım gerçekleştirildi ve gerçekleştirilmeye devam ediyor. Son alınan duyumlara göre şimdi de Güney Kampüs’teki Öğrenci Faaliyetleri Binası’nın (ÖFB) işlevinin değiştirilmesi planlanıyor. Üniversite yönetimi ile yapılan görüşmelerde yönetim tutarsız ve muğlak ifadeler kullandı. Yönetimin planını öğrenmek için hem Öğrenci Temsilciler Kurulu (ÖTK) organizasyonuyla öğrenciler hem de çok sayıda üniversite mezunu plana dair soruların yer aldığı bir dilekçe ile CİMER üzerinden Rektörlük’e ulaştı. Dilekçeye gelen cevapta ise sorulan sorulara cevap verilmedi, yine muğlak ve oyalayıcı ifadeler kullanıldı.[7] Okul yönetimi binanın statik risklerinin giderilmesi ve tarihi dokusunun korunmasına yönelik zorunlu bir tadilat sürecine girileceğini ifade ederken binanın kütüphane yapılacağına dair söylentiler mevcut.[8]
Yönetimin işlevini değiştireceği binalarla ilgili şeffaf bilgi vermemesi ve değişiklikleri öğrencilerin yoğunluklu olarak kampüste bulunmadığı, tatil dönemlerinde gerçekleştirmesi dikkat çekiyor. Örneğin 2023’te yıllardır Güney Kampüs’ün merkezinde, yurt olarak kullanılan Hamlin Hall’ün en alt katındaki kulüp odaları, derslerin olmadığı yaz tatilinde tahliye edilmişti.[9] Bu bina, 2025 yılında artık yurt olarak kullanılmayacağı ifade edilerek boşaltılmıştı. Nedeni ise öğrencilerin ÖTK’nin organizasyonuyla CİMER’e gönderdikleri dilekçeler sayesinde öğrenilmiş, yönetim “öğrencilere daha iyi bir konaklama imkânı sunmak için oda tipi yurtları kapatarak Kuzey Kampüs’teki gibi daire tipi yurtları arttırmak”[10] için bu değişikliği yaptığını ileri sürmüştü. ÖTK’nin yaptığı ankette öğrenciler, binanın öğrenci yurdu olarak kalması, alt katının 7/24 erişime açık çalışma alanı ve kulüp odaları olarak düzenlenmesi ve öğrenci taleplerinin karar alma süreçlerine dahil edilmesini talep etmesine rağmen yönetim bu binayı boşalttı.[11] Hamlin Hall’ün bir kısmı ofis yapıldı, bir kısmının ise derslik olarak kullanılacağı öğrenildi.[12] Böylelikle Güney Kampüs’te kulüp odalarının bulunduğu, 7/24 açık bir ders çalışma alanı sunan ve öğrencilerin barınma ihtiyacını karşılayan bir alan öğrencilerin elinden alındı.
Güney Kampüs’teki ÖFB ise Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerinin sportif, kültürel ve sanatsal faaliyetlerinin merkezi konumunda. Bu binada bulunan Demir Demirgil Salonu, yüz yılı aşkındır bir tiyatro salonu olarak pek çok tiyatrocunun yetişmesini sağlamış bir yer. Haldun Dormen, Genco Erkal, Nevra Serezli, Özdemir Nutku gibi Türkiye tiyatrosuna katkı sağlamış pek çok isim tiyatroya ilk defa bu sahnede adım attı. Yine bina içinde bulunan Dodge Hall, Türkiye’deki ilk basketbol maçına ev sahipliği yaptı. Bunun haricinde en alt katta bulunan dans salonu üniversitenin pek çok kulübünün çalışması için altyapı sağlıyor. Binaya bitişik Özger Arnas Salonu ise kulüplerin gelenekselleşmiş pek çok etkinliğine ev sahipliği yapıyor. Ayrıca bu salonda bulunan piyano öğrenciler tarafından kullanılabiliyor. Yine aynı binada bulunan Taşoda sayesinde öğrenciler nitelikli bir stüdyoda enstrümanlarını çalabiliyor. Binada bulunan Orta Kantin ise şu an Güney Meydan’da öğrencilerin ders çalışıp sosyalleşebilecekleri yegâne alanı sunuyor. Kısacası bu bina, salonlarından merdiven boşluklarına kadar öğrencilerin 7/24 kullandığı bir altyapı. Dolayısıyla ÖFB’nin işlevinin değiştirilmesi, öğrenci etkinliklerini Güney Meydan’dan uzaklaştıracak ve öğrencilerin sosyalleşme alanlarını kısıtlayacak bir hamle olarak yorumlanabilir. Bunun yanında, tadilata giren diğer binaların tarihi dokusu zarar gördüğü için üniversite bileşenleri, ÖFB’nin tarihi ve kültürel değerinin korunup korunmayacağı konusunda endişe yaşıyor.
Öğrenci etkinlikleri için bir diğer tehlike ise Uçaksavar Kampüsü’nün teknopark alanı ilan edilmesi.[13] Bu alanda bulunan Garanti Kültür Merkezi (GKM) yine pek çok kulübün etkinliklerini gerçekleştirdiği bir salon. Bu salonun teknoparka dahil edildiği ve ÖFB’nin kütüphane yapıldığı bir durumda, öğrencilerin Boğaziçi Üniversitesi’nin ana kampüslerinin bulunduğu Hisarüstü’nde etkinliklerini gerçekleştirebileceği hiçbir mekan kalmayacak.[14] Performans kulüpleri için ise bu durum, düzenli prova yapabildikleri altyapıların ellerinden alınması anlamına geliyor.
ÖFB binasının tadilat gündemi sürerken okul yönetimi kampüsten öğrencileri uzaklaştırmak için Güney Kampüs’ün merkezinde kalan son kulüp odalarını da tepeden inme bir kararla zorla tahliye ettirdi. Hamlin Hall’deki kulüp odaları boşalttırıldıktan sonra Güney Kampüs meydanının çevresinde sadece Güzel Sanatlar Kulübü (GSK), Müzik Kulübü (BÜMK) ve Spor Kulübü’nün (SK) kulüp odası kalmıştı. SK’nin odası ÖFB binasında olması sebebiyle; BÜMK ve GSK’nin odası da Hamlin Hall’de olmasına rağmen girişi bina dışında bulunduğu için tüm kulüp odaları tahliye edilirken taşınmamıştı. Fakat 6 Şubat Çarşamba günü ÖİD, BÜMK vs GSK’den 2 gün içinde kulüp eşyalarını toplamalarını, cuma günü de okulun bu odaları boşaltacağını söyledi. Buna karşılık iki kulübe de ana kampüslere uzak Hisar Kampüsü’nde birer oda verileceği söylendi. Bu odalar hem uzakta hem de kulüplerin faaliyetlerini karşılayacak durumda değiller. Ayrıca Sualtı Araştırmaları Kulübü’nden de (BÜSAS) Güney Kampüs’teki depolarını Hisar Kampüs’e taşıması istendi. Ardından geniş bir öğrenci kitlesi 6 Şubat Cuma sabahında kulüp odalarının önünde odaların boşaltılmaması için beklemeye başladı. Bu sırada kulüplerin yönetim kurulları ve KAK YK okul yönetimi ile görüşmeler yaptı. Okul yönetimi odaların kesinlikle taşınacağını söyledi fakat hazırlıkların yapılabilmesi, kulüplerin çalışmasına uygun olmayan yeni altyapıların iyileştirilmesi için zaman verilmesine dair yönetimle mutabakata varıldı. Fakat aynı gece habersizce Güney Kampüs ve Kuzey Kampüs’ün önündeki demir kapılar çekildi, yurtta kalan öğrenciler hariç hiçbir öğrencinin girişine izin verilmedi. Ardından okula TOMA ve çok sayıda çevik kuvvet kalkanı getirildi. Ardından 7 Şubat Cumartesi günü sabah 06.00 saatlerinde nakliye işçileri okula giriş yaptı ve odalar bir çırpıda boşaltıldı. Kulüp odalarının kilidi değiştirildi ve sonrasında kampüse girişler açıldı.[15]
Ayrıca ÖFB’nin ne zaman boşaltılacağına dair tutarsız cevaplar veren yönetim, odası bu binada bulunan SK’ye de odasını 1 hafta içinde boşaltmasını söyledi. Tüm ısrar ve çözüm bulma çabalarına rağmen okul yönetimi kendi önerisini dikte etti. Hem Hamlin Hall hem ÖFB hem de kampüsün farklı bir yerinde bulunan BÜSAS deposunun boşaltımasının söylenmesi belli bir mekân için bir planlama olmadığını, Güney Kampüs’ün tamamını öğrencilerden ve öğrenci faaliyetlerinden arındırmaya yönelik olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Sonuç Yerine
Boğaziçi Üniversitesi’ndeki tepeden inme kararların öğrenci faaliyetlerini kısıtladığı, öğrencileri kampüslerden uzaklaştırdığı ifade edilebilir. Öğrencilerin en çok sosyalleştiği alan olan Güney Kampüs’teki yurt sayısı azaltıldı, kulüpler ise bu merkez alandan uzaklaştırıldı. Belli bir saatten sonra öğrencilerin sosyalleşebileceği, ders çalışabileceği hiçbir kamusal alan yok. Kampüs saat 21.00’den sonra karanlık ve ıssız. Bunu bozan tek mekan ise Öğrenci Faaliyetleri Binası ve şimdi de buradaki kültür yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
EK
Üniversite Yönetim Kurulu’ndan (ÜYK) çıkan kararla en son 26 Şubat 2025’te değiştirilen Öğrenci Faaliyetleri Ana Tüzüğü güz döneminin başında yine değiştirildi. Bazı değişimler şu şekilde:
- Kulüpler Arası Kurul (KAK) başkanı, Öğrenci Faaliyetleri Koordinasyon Kurulu’nun (ÖFKK) asli üyesiydi. Fakat yeni tüzüğe göre sadece davet edildiğinde ÖFKK toplantılarına katılabilir hale geldi. Bu karar ile kulüplerin üniversitedeki karar ve denetim mekanizmalarına dahiliyeti kısıtlandı.
- Kulüplerin aralarındaki anlaşmazlıklarda yetkili karar merci KAK Yürütme Kurulu (KAKYK) iken yeni tüzükle anlaşmazlık durumunda karar mercii Öğrenci İşleri Dekanlığı oldu.
- Yeni tüzükte disiplin soruşturması olan öğrencilerin yönetim kurulu üyesi olamayacağına dair bir madde eklendi. Bu değişiklik ise Anayasa’daki “Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.” maddesine aykırı.
- Kulüplere yönelik yaptırım ve önlem yetkilerinde ise büyük bir değişim var. Eski tüzükte kulüplerin yükümlülüklerini ihlal ettikleri durumda ÖİD; KAK-YK ve ÖFKK görüşünü alarak önlem ve yaptırım uygulayabiliyordu. Yeni tüzüğe göre ise ÖİD ve ÖFKK görüş bildiren bir konumda yer alırken karar mercii Rektörlük oldu. Bu maddeyle Rektörlük kulüpleri “uyarma, benzeri faaliyetlere izin vermeme, sorumluları görevden alma, Kulüp Yönetim Kurulunu görevden alma, kulüp tüzüğünde belirtilen faaliyet alanlarını sınırlama, kulüp faaliyetlerini dondurma ve kapatma” gibi kararları verebiliyor. Nitekim, tüzük değişikliğinde önce de yetki aşımı yaparak bu kararları veren Rektörlüğün yetki alanını genişletmeye çalıştığı yorumlanabilir.
- Tüzükte kulüpler üzerindeki denetimi arttıracağı öngörülen değişikliklerden bir diğeri ise sosyal medya hesaplarına dair düzenlemeler. Eklenen maddelerin açık uçlu olması okul yönetiminin bu maddeleri ileri sürerek kulüplere yaptırım uygulamasına yol açabilir. İlgili maddelerde kulüplerin sosyal medya paylaşımlarının “kurumun itibarını zedelememek”, “yanıltıcı bilgi yaymamak” gibi ilkelere uyması gerektiği ve “kamuoyunda tepki, şikayet” gibi olumsuz durumlarda kulüplere yaptırım uygulanabileceği belirtiliyor. İlgili maddeki ifadelerin muğlak olması nedeniyle bu madde, keyfi kullanımlara açık görünüyor.
- Boğaziçi Üniversitesi’nde kulüp olma şartları da bu tüzükle değiştirildi. Eski tüzükte üç yarıyıl aday kulüp statüsünde geçirmiş olan aday kulüpler KAK-YK ve ÖFKK Görüşü ve ÖİD izni ile kulüp resmen kurulmak üzere ÜYK’ye öneriliyordu. Şimdi ise KAK-YK yine süreçten çıkarıldı ve sadece ÖFKK görüşü, ÖİD izni alınması istendi. KAK’ın kulüpleşme süreçlerinden çıkarılması, okul yönetiminin açılmasını istediği yeni kulüpleri KAK’a danışmadan açabilmesine sebep olacak.
- Kulüplerin iç tüzük değişimlerinde de artık KAK-YK’nın görüş bildirme hakkı yok. Bu durum, kulüpler arasındaki şeffaf ilişkiyi zedeleme potansiyeli taşıyor.
Sonuç olarak KAK YK’nın halihazırda karar mercii olduğu durumlar kısıtlıyken yeni tüzükte hiçbir karar yetkisi bulunmamakta ve görüş bildirme hakkı olan durumların neredeyse tamamında görüş bildirme hakkı da iptal edilmiş durumda.
[1] https://haberler.bogazici.edu.tr/tr/news/akademik/1/bogazici-teknopark-buyuyor/3288
[2] https://www.aa.com.tr/tr/egitim/universitenin-3-yilda-bitirilebilmesine-iliskin-uygulama-gelecek-yil-hayata-gecirilecek/3746123
[3] https://www.instagram.com/p/DOgpajtiNN6/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MTd1YTh6aHU0aHZ3ZQ%3D%3D
[4] ÖFKK’deki mevcut üyeler: Doç. Dr. Ercan Atam, Doç. Dr. Hasan Özgür Kapıcı, Dr. Öğr. Üyesi Sertan Alkan, Dr. Öğr. Üyesi Şahin Baykal, Dr. Öğr. Üyesi İbrahim Çağrı Kurt, Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Didem Sezgin, Dr. Öğr. Üyesi Betül Özateş, Kariyer ve Mezunlar Ofisi Koordinatörü, Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanı, Onur Demir (Raportör), Kültür Sanat ve Etkinlikler Şube Müdürlüğü.
[5] https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cumhurbaskani-karari-ile-bogazici-universitesinde-hukuk-ve-iletisim-fakulteleri-aciliyor-1811684
[6] https://bogazici.edu.tr/tr/pages/etik-ilkeler-ve-degerler/188
[7] https://www.instagram.com/p/DUgGQd3CN_1/?utm_source=ig_web_copy_link
[8] https://www.instagram.com/p/DUAxFDwCM-O/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA==
[9] https://www.evrensel.net/haber/497263/bogazici-universitesinde-kulup-odalari-zorla-bosaltiliyor
[10] https://bogazicitv.substack.com/p/bogazici-universitesi-yurtlar-2-ylda
[11] https://www.instagram.com/p/DMaC8_wskRs/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=NTc4MTIwNjQ2YQ==
[12] https://x.com/bogazicitv/status/2017219250864177341?s=20
[13] https://haberler.bogazici.edu.tr/tr/news/akademik/1/bogazici-teknopark-buyuyor/3288
[14] Güney Kampüs’te Albert Long Hall Binası’ndaki (Saatli Bina) Albert Long Hall Salonu, bazı etkinliklere ev sahipliği yapsa da okul yönetimi bu salonu dışarıdan gelen kurumlara kiralama sıklığını artırdı. Ayrıca salonun fiziksel altyapısı performans kulüplerinin prova yapması için uygun değil.
[15] https://www.instagram.com/p/DUdSjJdiImC/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=NTc4MTIwNjQ2YQ==