Bu yazı 21 Ekim-2 Kasım 2026 tarihli haber akışı esas alınarak hazırlanmıştır.

İÇ POLİTİKA

İstanbul Barosu seçimleri

24-25 Ekim tarihlerinde yapılan İstanbul Barosu seçimlerini Cumhuriyetçi Güç Birliği adlı oluşumun adayı Ümit Kocasakal 10 bin küsur oyla (%34) kazanarak –2010-2016 yılları arasındaki üç dönem başkanlığının ardından– tekrar İstanbul Barosu başkanı seçildi. Kocasakal’ı aday gösteren Cumhuriyetçi Güç Birliği, İstanbul Milliyetçi Avukatlar Grubu’nu da (İMAG) içeren üç milliyetçi avukat grubunun bir ittifakı idi. Buna karşılık Değişim İçin Avukatlar Grubu’nun adayı, mevcut başkan İbrahim Kaboğlu 7 bin küsur (%23) oy alabildi. Değişim İçin Avukatlar Grubu ise içinde Çağdaş Avukatlar geleneğinden gelen isimlerle, Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD), Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD) üyeleri gibi farklı demokrat ve muhalif hukuk çevrelerini bir araya getiriyor. Katılımın yaklaşık %50 mertebesinde olduğu seçimlerde milliyetçi ve ulusalcı siyasi görüşü benimseyen başka listeler de yarıştılar ve yaklaşık %35 mertebesinde oy topladılar.

Cumhuriyetçi Güç Birliği’nin iki yıl önceki seçimlere kıyasla milliyetçi-ulusalcı avukat oylarını daha başarılı bir şekilde konsolide edebilmesi sayesinde Kaboğlu baro başkanlığını kaybetti. Dünyanın en büyük barolarından biri olduğu iddia edilen İstanbul Barosu’nun yönetimi bir kez daha ulusalcı çizgideki avukatların eline geçti.

Özellikle Kürt coğrafyasında hak ve hukuk mücadelesinin çetin seyrettiği, son yıllarda ise ülke genelinde hukukun fiilen lav edilip adliyelerin kolluk birimine dönüştürüldüğü Türkiye’de avukatların bir meslek grubu olarak duruşu ve gücü çok önemli. Ülke genelinde çeşitli barolarla birlikte İstanbul Barosu’nda da yönetimin ulusalcı bir güç tarafından ele geçirilmesi, hak, hukuk ve demokrasi mücadelesi bakımından olumsuz bir gelişme. Nitekim Kocasakal’ın verdiği mesajlar, önceki dönem başkanı Kaboğlu’nun açtığı tartışmalara da cevaben, Anayasa’nın ilk dört maddesine dokunulamayacağı, yeni anayasa sürecinin bir tehdit olduğu, Cumhuriyet’e karşı bir kalkışma olduğu yönünde.

Barolarda gelişen milliyetçi-ulusalcı ittifakın, zaten istikrarsız ve ardında toplum desteği olmadan yürüyen müzakere sürecine karşı bir uzlaşı ve gövde gösterisi olarak değerlendirilmesi mümkün.

Müzakere süreci

Müzakere sürecinde bir duraklama yaşandığını söyleyebiliriz. Süreçteki önemli aktörlerin şu yöndeki açıklamalarına tanık olduk: 20 Ekim tarihli grup toplantısında Devlet Bahçeli “süreçte kararlılık kadar akıl, güvenlik kadar hukuk, devlet otoritesi kadar toplumsal mutabakat ve güven de önemli. Terörsüz Türkiye’yi terörsüz bölge vizyonundan ayrı düşünemeyiz” dedi. Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş 22 Ekim tarihli konuşmasında sürecin “tıkır tıkır işlediğini”, “hiçbir şeyin geç kalmadığını” iddia etti. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum ise kısa bir süre önce, 17 Ekim’de AA Analiz’e yazdığı yazıda “sürecin bir ‘çözüm süreci’ değil, ‘geçiş süreci’ olarak tanımlanması gerektiğini” savunmuş, Çerçeve Yasa kapsamında beklenen MGK kararının (PKK’nin fiili varlığına son verdiğinin teyidi) 2026 sonuna kadar alınması gerektiği belirtmişti. DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları 3 Kasım tarihli grup toplantısında “PKK kendini feshetti, silahları yaktı. Bir taraf adım attı ve sözünü tuttu, şimdi sözünü tutma sırası devlette ve iktidardadır” dedi. Hatimoğulları ayrıca “Çerçeve Yasa’nın hayata geçirilmesini, Abdullah Öcalan’ın fiziki özgürlüğünün sağlanmasını isteyerek, “Barışın inşasında en güçlü adım, sürecin baş aktörü Sayın Öcalan’ın özgür çalışma ve iletişim koşullarının sağlanması, Barış ve Siyasallaşma Kurulu Koordinatörlüğü yapılması ile mümkündür” ifadesini kullandı. KCK Yürütme Konseyi Eş Başkanı Besê Hozat ise 27 Ekim’de Medya Haber Tv’ye verdiği mülakatta sürecin “durma ve donma” aşamasında olduğunu belirtirken, bunu “tıkanma” olarak adlandırmanın erken olacağını belirten temkinli bir dil kullandı.

Bu arada PKK, Karaçok Dağı ve Mahmur Kampı çevresinden çekildiğini,10 askeri noktanın boşaltıldığını açıkladı. Bölgede silahlı güç kalmadığı, boşaltılan noktalara Irak ordusu ile Peşmerge güçlerinin yerleştiği bildirildi. DEM Parti Milletvekili ve İmralı Heyeti üyesi Mithat Sancar, Öcalan’ın İmralı’daki yeni konuta yerleştirildiğini teyit ederken, süreçte bir “duraklama olduğunu” ve bunun aşılabilmesi için devlet kanadının “ısrarcı ve katı tutumdan uzaklaşması” gerektiğini belirtti. Ömer Öcalan’ın İmralı ziyaretinin ardından aktardığı bilgilere dayanarak; Abdullah Öcalan’ın sürecin iç siyasette seçim malzemesi yapılmasına sert tepki gösterdiği, kendisine biçilmek istenen “Silahsızlanma Koordinatörlüğü” sıfatını kesin bir dille reddettiği, yalnızca yasal zemini olan bir “Barış ve Siyasallaşma Kurulu” başkanlığını üstlenebileceği ifade ediliyor.

Tüm bu beyanlar müzakere sürecinde bir duraksama olduğunu ortaya koyuyor. Devlet yaklaşık iki senedir işletmekte olduğu bu süreçte bir türlü istikrarlı adım atmıyor. Bunun devlet içi klikler arası bir çatışmadan kaynaklandığı iddia edilebilir. Bir kesim ABD eksenli yeni Ortadoğu projesinin bir parçası olarak müzakerenin ilerletilmesi ve PKK’nin feshinin tamamlanmasını öncelerken, diğer bir kesim bu süreci -seçimler dahil olmak üzere- kendi iktidarları lehine kullanmak istiyor olabilir. Ayrıca Ortadoğu’da siyasi yapıların ABD eksenli görüş doğrultusunda kapsamlı entegrasyonunun belirsizliği Türkiye’nin PKK’yle müzakereyi yavaşlatmasına neden olabilir. Yaklaşan Türkiye seçimleri arifesinde Erdoğan ve AKP siyasi yapısı ve bürokrasisinin “fon skandalı” nedeniyle içine düştüğü karmaşanın bu yönde atılacak adımların zamanlamasını oldukça belirsiz kıldığı da iddia edilebilir.

Bunlar bir miktar varsayım olmakla birlikte, devletin bakış açısıyla hiçbir zaman “barış sürecine” evrilmeyen müzakerelerin varlığını koruduğu fakat şu aralar -belirsiz bir süre- askıda olduğu açık. Ayrıca sürecin toplum tabanına yayılan bir barış talebiyle canlandırılamadığını önceki değerlendirmelerimizde de yer yer tespit etmiştik.

Kent Uzlaşısı ve belediye meclislerinde DEM gruplarının kurulması

DEM Parti, 31 Mart yerel seçimlerinde CHP çatısı altında “Kent Uzlaşısı” ile belediye meclislerine giren DEM Partili meclis üyelerinin, kendi parti meclis gruplarını kurma kararı aldıklarını açıkladı. Ağır devlet saldırısı karşısında krize giren Yeni Parti teşkilatının yaşadığı örgütsel karmaşa nedeniyle makul bir seçenek olarak da görülebilecek bu adım zamanlaması itibarıyla tartışma yarattı ve seküler muhalefetin Kürt demokratik muhalefetine dönük şüpheci ve suçlayıcı yaklaşımının canlanmasına neden oldu. Bazı medya organları AKP’nin DEM ile yeni anayasa için anlaştığı, DEM’in Yeni Parti’yi sattığı, İBB’nin AKP’ye devredileceği şeklindeki propagandasını kuvvetlendirdi. Oysa hem DEM Partili meclis üyeleri hem de Yeni Parti İstanbul İl Başkanı Özgür Çelik konuyla ilgili makul açıklamalar yaparak bu üyelerin zaten DEM Partili olduğunu ve kendi gruplarını kurmalarının doğal bir hak olduğunu belirttiler.

Belediyelere yönelik operasyonlar

Türkiye’de Erdoğan merkezli mevcut iktidarın beklenen seçimler öncesinde ve seçimlerde akıbeti belli olana kadar yerel yönetimleri hedef alan operasyonların devam edeceği anlaşılıyor. Bu yolla iktidar bir taraftan alternatif bir siyasi gücün belediye hizmetleri yoluyla kendini kanıtlamasına olanak vermezken, aynı zamanda belediye kaynaklarına doğrudan çökerek kendi siyasi gücünü korumak ve geliştirmek amacıyla kullanmaya çalışıyor. Ayrıca, iktidarın seçimle değişebileceği umudunu karartarak değişim talep eden topluma da bir ders vermiş oluyor. Geçtiğimiz iki hafta içerisinde Milas (Muğla), Bakırköy (İstanbul), Merkezefendi (Denizli) ve Çukurova (Adana) Belediyelerine yönelik operasyonlar ön plana çıktı:

20 Ekim’de Milas Belediyesi’yle bağlantılandırılarak 13 ilde eş zamanlı operasyon düzenlendi. Belediye Başkanı Feyzi Topuz ve oğlu dahil 18 kişi tutuklanarak cezaevine gönderildi. Topuz geçici olarak görevden uzaklaştırıldı.

27-31 Ekim tarihleri arasında Bakırköy Belediyesi’ne düzenlenen “ihale ve ruhsat” operasyonlarında 20’si belediye görevlisi olmak üzere 39 kişi tutuklandı. Belediye başkanı Ayşegül Ovalıoğlu ise görevine devam etmekle birlikte tutuklama kararlarını büyük üzüntüyle karşıladığını belirtti. Operasyonların Ovalıoğlu’nun İstanbul’daki diğer bazı ilçe belediye başkanlarıyla birlikte CHP’den Yeni Parti’ye geçiş yaptığı güne denk gelmesi dikkat çekici oldu.

27 Ekim 2026 tarihinde Denizli Merkezefendi Belediyesi’ne yönelik rüşvet, irtikap ve ihaleye fesat karıştırma suçlamalarıyla büyük bir şafak operasyonu düzenlendi. Operasyon kapsamında Merkezefendi Belediye Başkanı Şeniz Doğan, avukat olan eşi Mehmet Ali Doğan, belediye başkan yardımcıları, müdürler ve bazı inşaat firması yetkililerinin de aralarında yer aldığı toplam 27 kişi gözaltına alındı. 31 Ekim 2026’da mahkemeye sevk edilen şüphelilerden Belediye Başkanı Şeniz Doğan ve eşi Mehmet Ali Doğan tutuklanarak cezaevine gönderildi.

19 Ekim – 30 Ekim 2026 tarihleri arasında Yeni Partili Çukurova Belediyesi’ne dönük çok büyük bir operasyon yaşandı. Mevcut Başkan Emrah Kozay, eski Başkan Soner Çetin, belediye başkan yardımcıları Uğur Can Doğan ve Bahadır Özdemir’in de aralarında bulunduğu 34 kişi tutuklanarak cezaevine kondu.

Tüm bu gelişmeler esnasında, tutuklu bulunan Üsküdar Belediye Başkanı Sinem Dedetaş’ın ev hapsi şartıyla salıverilmesi beklenmedik bir gelişme oldu.

EKONOMİ

Makroekonomik göstergeler

Avrupa ve ABD’de merkez bankaları faizleri serbest tutarken T.C. Merkez Bankası 9 ay sonra ilk kez faiz azaltarak politika faizini 100 baz puan indirdi. TÜİK verilerine göre ekonomik güven endeksi Ekim ayında yüzde 3,9 azalarak 97,3’e geriledi. En büyük gerileme yüzde 7,7 ile tüketici güveninde yaşandı. Birleşik Kamu-İş Ar-Ge birimi KAMUAR’ın verilerine göre, halkın en fazla tükettiği gıda maddelerinden oluşan sepet ekimde bir önceki aya göre yüzde 4,7 oranında arttı. Gıdadaki aralıksız artış süresi 77 aya çıktı. 10 aylık gıda enflasyonu ise yüzde 48,1 olarak açıklandı. Yine TÜİK verilerine göre, zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü, başka bir deyişle gerçek işsizlik oranı, eylül ayında yüzde 31,2’ye yükseldi. 15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfustaki işsizlik oranı da bir önceki aya göre 1,6 puan artarak yüzde 14,8’e çıktı.

İşçi eylemleri

Emekçi kesim aleyhine değişen ekonomik göstergeler işçi eylemlerine neden oluyor. Sendikalılaşma oranının çok düşük, büyük konfederasyon sendikalarının işlevsiz ve devlet baskısının çok yüksek olduğu Türkiye’de bu eylemler yaygın olarak yerel ölçeklerde kalıyor. Geçtiğimiz haftalarda basına yansıyan çeşitli işçi direnişlerinin bazılarını şöyle özetleyebiliriz:

Smart Solar Aliağa’da sendikal hakları için mücadele eden 85 işçi, hakları ve işe iadeleri için günlerdir fabrika önünde direniyorlar. Direnişlerinin 17. gününde 21 işçi Meclis’e gelerek Emek Partisi milletvekilleri İskender Bayhan, Sevda Karaca ve Yeni Parti milletvekili Kayıhan Pala ile basın açıklaması gerçekleştirdiler.

Soma’da ödenmeyen ücretleri ve işçilik alacakları için Ankara’ya yürümek isteyen İmbat Madencilik işçileri Kırkağaç’ta jandarma barikatıyla engellendiler. İşçiler talepleri karşılanana kadar mücadeleyi sürdüreceklerini belirttiler.

VOLVAC fabrikasında Birleşik Metal-İş’in çoğunluğu sağlamasının ardından 5 işçi işten çıkarıldı. Sendikal örgütlenmenin işten atmalarla engellenmek istendiğini belirten sendika, fabrika önünde direnişe geçti.

Öte yandan dünyanın birçok yerinde  liman işçileri 30 Ekim’de beş kıtada, 22 ülkede, 113 limanda, savaş ekonomisine karşı iş bıraktı. Eylemlerde “Liman işçileri savaş için çalışmaz” denilerek silah sevkiyatına tepki gösterildi. Türkiye’de Limter-İş Haydarpaşa Limanı’nda eylem yaptı. Sendika adına yapılan açıklamada, İsrail’in onlarca yıldır Filistin halkına karşı yürüttüğü soykırımın silah ve hammaddesinin, onu destekleyen devletlerin limanlarından kalkan gemilerle taşındığı vurgulandı. Türkiye limanlarından da İsrail’e ham petrol, akaryakıt, demir çelik, çimento ve gıda taşıyan yüzlerce geminin yola çıktığı hatırlatıldı.

Fon vurgunu

Haftaya damgasını vuran ekonomik gelişmeler “fon vurgunu” olarak adlandırılan borsa manipülasyonu ve yolsuzluğuyla alakalıydı. Krizin oluşumunu önceki değerlendirme yazımızda ele almıştık.

Krizin patlamasıyla birlikte fonlarla hiçbir illiyet bağı bulunmayan köklü şirketlerin dahi piyasa değerlerinin çöktüğü görüldü. Deva Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, fon krizinin Türkiye ekonomisine doğrudan etkisinin en az 173 milyar doları bulduğunu belirtti. Doğuşunu ve gelişimini önceki yazımızda ele aldığımız krizi, “Cumhuriyet tarihinin en büyük piyasa dolandırıcılığı” olarak adlandırdı.

AKP’li çok sayıda politikacı ve bürokratın adının karıştığı düşünülen skandalda isimler kamuoyundan gizlenirken, Adalet Bakanı Gürlek tarafından çok sayıda kişinin tutuklandığı bildirildi ve açıklanan tutuklu sayısı günler bazında giderek arttı. Fon soruşturması kapsamında gözaltına alınan AKP’li eski milletvekili ve Erdoğan’ın başbakanlığı döneminde baş danışmanı olan Ertan Aydın hakkında yurt dışına çıkış yasağı ve ev hapsi kararı verildi. Aylar boyunca izlenen ve müdahale edilmeyen gelişmelerin ardından yaşanan vurgunun toplumda yarattığı tepki üzerine, adeta bazı önlemler alındığı algısı yaratmak üzere Borsa İstanbul Genel Müdürü görevden alınırken SPK Başkanı istifa etti ve Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Osman Çelik emekliliğini istedi. SPK, skandala adı karışan bazı yatırım fonlarının faaliyetlerini durdurdu, 51 kişi ve 4 tüzel kişiye iki yıl süreyle işlem yasağı getirirken 31 kişinin sermaye piyasası lisanslarını iptal etti. Tasfiye sürecindeki fonlarda 1 milyon TL’ye kadar olan ara ödemeler de başladı.

Bu gelişmelere paralel olarak, 30 Ekim verileri itibarıyla TCMB net rezervlerinde son 15 günde 12 milyar dolarlık devasa bir erimenin yaşandığı bildirildi. Bu erimenin sistemden çıkan yabancı ve yerli sıcak paradan kaynaklandığı, örneğin Norveç Kraliyet Varlık Fonu Türkiye piyasasında yaşadığı kayıpların ardından “ülkedeki yatırımlarını gözden geçirmeye” karar verdiği açıklandı.

DIŞ POLİTİKA

Azerbaycan-Türkiye Krizi

Azerbaycan’da okullarda başlatılan başörtüsü yasağı, Türkiye’deki iktidar çevrelerinden gelen sert tepkilerle kısa sürede iki ülke arasında açık bir diplomatik krize dönüştü. Bakü, aralarında Mustafa Destici, Ömer Faruk Gergerlioğlu ve Fatih Erbakan’ın da bulunduğu 31 Türkiye vatandaşına ülkeye giriş yasağı getirdi. Ankara’nın yanıtı ise geri adım oldu. Bakü’nün başörtüsü uygulamasını eleştiren Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral görevden alındı. Ana akım Azerbaycan medyası Saral’ın ayrılışını gerilimin sona ermesiyle ilişkilendirdi. Türkiye’de Azerbaycan’daki başörtüsü yasağını eleştirenler “yabancı devlet başkanına hakaret” suçlamasıyla gözaltına alındı. Fatih Erbakan’ın Erdoğan’ı “Aliyev istedi diye başdanışmanını feda etti” sözleriyle eleştirmesi, kararın iktidar bloğunun kendi tabanında da rahatsızlık yarattığını gösterdi. Gerilim boyunca Bakü’ye açık destek veren MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin Azerbaycan’ın Ankara Büyükelçisi Reşad Aslanov’u ağırlaması ise iktidarın bu krizi çözmeye dönük adımlarından biri olarak değerlendirilebilir. Bu arada İran ve Irak, başörtüsü nedeniyle okula alınmayan Azerbaycanlı öğrencileri kendi üniversitelerine davet etti.

Ancak Türkiye açısından büyük bir geri adım sayılabilecek Saral’ın görevden alınması dahi Bakü ile olan krizin ortadan kalkmasına yetmedi. Aliyev, Erdoğan’ın davetine rağmen Ankara’daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine katılmayacağını açıkladı ve dönem başkanlığının Erdoğan’a devredildiği zirve Aliyev’siz toplandı; Azerbaycan basını da Türkiye’ye sert eleştiriler yöneltti. Azerbaycan basınında yer alan “Azerbaycan sizin kardeşinizdir, bankanız ya da cüzdanınız değildir” türünden ifadeler, krizin başörtüsünün ötesinde bir mali boyutu olduğuna işaret ediyor. 2021 krizinde Azerbaycan’ın Merkez Bankası’na 1 milyar euroluk mevduat yatırması benzeri örnekler Azeri basınında Azerbaycan’la kurulan mali ilişkiye dikkat çekmek için gösterildi. Bu örneklerin yanı sıra, İsrail-Azerbaycan askeri iş birliği ve SOCAR üzerinden İsrail’e akan petrol, Türkiye’nin Bakü’ye olan bağımlılığının diğer göstergeleri. Dolayısıyla bugünkü krizde Ankara’nın geri adım atarak Bakü’nün şartlarını kabul etmek zorunda kalması mali ve ticari ilişkilerde Azerbaycan’ın avantajlı konumuna işaret ediyor.

Suriye ve Rojava

Bölgede Kürtler açısından sorunlar anayasal eşitlik, mecliste adil temsil, anadilde eğitim ve Kürtlerin özellikle Arap Kemeri politikaları çerçevesinde sürüldükleri bölgelere geri dönmeleri bağlamında devam ediyor.  Suriye geçici hükümeti ve SDG arasında 29 Ocak’ta imzalanan anlaşma çerçevesinde başlayan geri dönüş süreci, sahadaki silahlı grupların saldırılarıyla engellenmeye çalışılıyor. Silahlı grupların kontrolündeki Tel Abyad’da (Girê Spî), köylerine dönmek üzere Bölge Yönetimi binasına giden bir grup Kürt’ün yüzlerce kişinin saldırısına uğradığı bildirildi. Türkiye destekli cihatçı grupların sivilleri tehdit ederek dönüşleri engellemeye çalıştığı bu saldırılar Rojava’nın birçok kentinde protesto edildi. Afrin’de de tablo farklı değil; İlham Ahmed, kentteki yabancı savaşçıların sorun yaratmaya devam ettiğini ve yıllar sonra dönebilenlerin ev ve tarım arazilerine el konulduğunu belirterek Şam yönetimine çözüm çağrısı yaptı.

Anayasal eşitlik ve eşit temsil talepleri de devam ediyor. İlham Ahmed, Suriye Parlamentosu’ndaki sandalyelerin yüzde 20’sinin Kürtlere ayrılmasını ve Kürtlerin haklarının belirlenmesi için bir komisyon kurulmasını istedi. Barzani çizgisindeki partilerin oluşturduğu ENKS de kuruluşunun 15. yıl dönümünde federalizmin benimsenmesini ve Kürtçenin resmi dil olmasını talep etti. Suriye Cumhurbaşkanlığı Danışmanı Mazlum Abdi, devletin Kürtlerin katılımı olmadan Suriye’de istikrarın sağlanamayacağını bildiğini söylese de Şam’ın anadilde eğitimi 3 saatlik bir Kürtçe derse indirgeme kararı Rojava’da öğrencilerin protestolarıyla ve Kobanî ve Rojava üniversitelerinin direnciyle karşılaşıyor. 1 Kasım Dünya Kobanî Günü eylemlerinde öne çıkan “Demokratik Suriye, demokratik Orta Doğu demektir” sloganı, bu mücadelenin çerçevesini özetliyor. Öte yandan HTŞ yönetiminin ders kitaplarında “Osmanlı işgali” ifadesini “Osmanlı yönetimi” olarak değiştirmesi Ankara’ya yönelik bir jest gibi okunabilir.

ABD-İsrail-İran Savaşı

ABD-İsrail-İran savaşı, düşük yoğunluklu ama sürekli bir çatışma biçiminde devam ediyor. İran Devrim Muhafızları, Basra Körfezi’nde petrol transferi yapan dört geminin vurulduğunu, Hürmüz Boğazı’nın güneyinde ise iki süper tankerin mayına çarptığını duyurdu. Tahran, Boğaz’ın tamamen kapalı ve kontrolü altında olduğunu ilan ederken BM’ye gönderdiği mektupta ABD’nin deniz ablukasını “toplu cezalandırma” olarak nitelendirdi. Irak’ın İran’la bağlantıyı sağlayan iki sınır kapısını kapatması, İsrail savaş uçaklarının İran sınırına yakın noktalara uçarak güç gösterisi yapması ve Sistan-Belucistan’da Devrim Muhafızları’na yönelik saldırılarla doğu sınırında yükselen tansiyon, İran’ın birden fazla cephede sıkıştırıldığını gösteriyor. PJAK Eşbaşkanı Peyman Viyan da İran’ın Kürt bölgelerine yönelik saldırıları ve idamları karşısında “kendimizi savunma hakkımız var” açıklamasında bulundu. 

Öte yandan savaşın ABD açısından maliyeti de ağırlaşıyor; ABD ordusunun bugüne kadar 47 milyar dolardan fazla harcama yaptığı bildirildi.Diplomatik cephede ise taraflar karşılıklı tehditlere devam ediyor. Trump, İran’ı “neredeyse yok ettiklerini” öne sürerek yeniden saldırmakla tehdit etti; Tahran ise olası bir müdahaleye “katbekat karşılık” vereceğini açıkladı. İran tarafı müzakere için 7 şartını masaya koydu; bu şartlar arasında deniz ablukasının kaldırılması, Hürmüz Boğazı’ndan ticari ve petrol gemilerinin güvenli geçişinin garanti edilmesi, tek taraflı yaptırımların kaldırılması, petrol ihracatı muafiyeti, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, nükleer maddelerin ülke içinde kalması ve savaşın sonlandırılması yer alıyor. Rusya da süreçte devreye girdi; Putin ile Pezeşkiyan’ın Moskova görüşmesinin ardından bölge sorunlarını ABD olmadan çözebiliriz mesajı verildi.

Dönemin asıl belirleyici konusu ise İsrail’in ABD’yi yeni bir saldırıya zorladığı haberleri oldu. Financial Times’a göre Netanyahu, İran’ın nükleer tesislerini ve sivil altyapısını hedef alan yeni bir saldırı planladı, ancak Trump 3 Kasım ara seçimleri nedeniyle buna karşı çıktı. Axios ise Netanyahu’nun Trump’tan saldırının ara seçimlerin ardından yapılmasını istediğini yazdı; İsrail basını da ordunun hazırlıklarını tamamladığını ve gözlerin Trump’ın kararına çevrildiğini öne sürdü. ABD ve İsrail’in bu ay saldırı düzenleyebileceği iddialarına referansla ara seçimlerin hemen ardından çok daha geniş çaplı bir harekatın gündeme gelmesinin ihtimal dahilinde olduğu söylenebilir.

Yemen Savaşı ve Mekke Anlaşması

Suudi Arabistan ile Husiler arasındaki savaş, bölgesel bir cepheye dönüşme eğiliminde. Husiler’in saldırısında Dammam’daki Kral Fahd Uluslararası Havalimanı’nda bir kişi hayatını kaybetti; Husiler, Riyad’daki Kral Halid Havalimanı başta olmak üzere ülkenin çeşitli bölgelerindeki havalimanlarına ve petrol tesislerine balistik füze ve İHA’larla saldırdıklarını duyurdu. Suudi Arabistan ise buna Sana ve Muha’ya yönelik yeni hava saldırılarıyla karşılık verdi. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Ensarullah’ın misillemelerini gerekçe göstererek Suudi Arabistan’a savaş uçağı gönderme kararı aldı.

Dönemin kritik gelişmesi Mısır’dan geldi. Mısır Temsilciler Meclisi, üçte iki çoğunlukla Sisi’ye Suudi Arabistan’ı savunmak için askeri destek yetkisi verdi. Suudi Arabistan’ın da Türkiye’nin de Yemen’de bir kara harekâtı yürütme niyetinin bulunmadığı düşünüldüğünde, olası bir kara harekâtının yükünün coğrafi yakınlığı ve ordusunun büyüklüğü nedeniyle Mısır ordusuna bırakılacağı ileri sürülebilir.

Türkiye’nin bu savaştaki yeri ise Mekke Anlaşması üzerinden şekilleniyor. İçeriği aylarca gizlendikten sonra Meclis’e sunulan anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi Dışişleri Komisyonu’na gönderildi ve AKP, MHP ve CHP’nin oylarıyla komisyondan geçti. Kılıçdaroğlu’nun, eleştirilerine rağmen anlaşmaya “evet” diyeceklerini açıklaması, butlan CHP’sinin bu başlıkta da iktidarla aynı safta durduğunu gösterdi. Mekke İttifakı’nın tarafları olan Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan üst düzey yetkililerin Tahran’da İranlı yetkililerle bir araya geleceği açıklandı; gerçekleştirilen görüşmede Pezeşkiyan, “İslam ülkelerinin birliğini sağlayacak her mutabakatı desteklediklerini” söyledi. Suriye’nin de ittifaka katılma olasılığını değerlendirdiğini açıklaması, anlaşmanın kapsamının genişleyebileceğine işaret ediyor.

İsrail’de Seçimler ve Filistin İşgali

İsrail’de 27 Ekim seçimleri öncesinde on binlerce kişi Tel Aviv’de Netanyahu hükümetine karşı toplanarak 7 Ekim olayları için devlet soruşturması açılmasını talep etti. Yüzde 74’ü aşan rekor katılıma rağmen hiçbir blok hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşamadı; oy sayımı tamamlandığında Netanyahu bloku 53, Eisenkot bloku 48 sandalyede kaldı. Muhalefet lideri Gadi Eisenkot, Netanyahu koalisyonunun yerine yeni bir hükümet kurmak için “derhal harekete geçeceğini” söylese de 19 sandalye kazanan Arap partilerinin dışarıda tutulduğu bir aritmetikle bunun nasıl mümkün olacağı belirsiz. Seçim döneminde Eisenkot “Siyonist askerlik hükümeti” kuracaklarını açıklamakla birlikte, seçimlerin ardından İsrail’i Yahudi devleti olarak tanıma ve Hamas’ı terör örgütü ilan etme gibi şartları kabul ettikleri takdirde Arap Partileri’yle işbirliği yapabileceğini söyledi.

Seçim süreci, işgal altındaki topraklarda şiddetin tırmanmasıyla eş zamanlı ilerledi. El Halil’de iki İsrail askerinin öldüğü olayların ardından Netanyahu, kentin kuşatılması ve Batı Şeria’nın tamamının kapatılması talimatını verdi. Ordu kentte geniş çaplı bir askeri operasyon başlattı; onlarca Filistinli evlerinden zorla çıkarıldı, çok sayıda kişi gözaltına alındı. Okullarda yüz yüze eğitime ara verildi, boşaltılan bazı evler askeri merkezlere dönüştürülerek üzerlerine İsrail bayrakları asıldı. Kuşatma sekizinci gününde de El-Cilde ve Deyr Bahha mahallelerindeki zorla tahliyelerle sürdü. Gazze’de ise ateşkes kâğıt üzerinde kalmaya devam ediyor: Rimal Mahallesi’ne düzenlenen İHA saldırısı gibi saldırılar kesintisiz sürerken Gazze Sağlık Bakanlığı yalnızca bir günde 11 Filistinlinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

Rusya-Ukrayna Savaşı

Trump’ın Rusya-Ukrayna müzakerelerinde çözüme “hiç olmadığı kadar yakın” olduklarını söylemesi, Kremlin’in ABD arabuluculuğundaki üçlü görüşmelere Kasım’da yeniden başlamaya hazır olduğunu açıklaması ve Witkoff’un Moskova ziyaretinde Putin’e ateşkes ve ticari anlaşma önerileri sunması, diplomatik bir hareketlilik olduğunu gösteriyor. Ancak bu hareketliliğin içeriği büyük ölçüde Rusya’nın şartlarına yaslanıyor. The Economist’e göre ABD’nin hazırladığı taslak planda Ukrayna NATO üyeliğinden vazgeçecek. Putin ise hedeflerinin ateşkes değil barış anlaşması olduğunu söylüyor ve İngiliz basınına göre NATO’nun Doğu Avrupa’daki askeri varlığını 1997 sınırlarına çekmesini isteyecek. Trump’ın Rusya’ya yönelik yaptırımları askıya alması Zelenskiy’nin “Putin’i güçlendirir” itirazına yol açarken Rusya’dan ABD’ye ilk dizel sevkiyatının başlaması ve WSJ’nin, Elon Musk’ın Ukrayna’da Starlink hizmetinin yavaşlatılması emrini verdiğini yazması, Washington ile Moskova arasındaki yakınlaşmanın ekonomik ve teknolojik ayaklarına işaret ediyor. Trump’ın Zelenskiy’e büyük ölçüde Rus şartlarını içeren bir anlaşma için baskı yaptığı bu dönemde sahadaki şiddet azalmadı; Rusya’nın Kiev dahil 12 bölgeye düzenlediği füze saldırılarında 2 kişi öldü, bir tren istasyonuna yapılan saldırıda en az 14 kişi hayatını kaybetti; Ukrayna’nın Voronej ve Belgorod’a yönelik İHA saldırılarında ise 4 kişi öldü. Herson’da Oleşki için ilan edilen geçici ateşkes ise sınırlı bir insani adım olarak kaldı. Putin’in Avrupa’ya “kazanan olmayacak” uyarısı yaparken AB’nin Ukrayna için 4,9 milyar avroluk askeri fonu serbest bırakması ve AB ile Kanada’nın ABD ve Çin’e bağımlılığı azaltmayı hedefleyen stratejik ortaklığı genişletmesi, Avrupa’nın kendi güvenlik hattını kurma arayışını yansıtıyor. Türkiye cephesinde ise Erdoğan ile görüşen Zelenskiy, Karadeniz Tahıl Koridoru üzerinde birlikte çalışma konusunda mutabık kaldıklarını duyurdu.

Sırbistan ve Brezilya’da Seçimler

Sırbistan’da üniversitelerde örgütlenen bağımsız öğrenci hareketi, iki yıllık mücadelenin sonunda 25 Ekim seçimlerinde 14 yıllık Vučić iktidarını sona erdirdi. Hareket, öğrenci meclisleri (plenumlar) aracılığıyla oluşturduğu “Öğrenci Listesi” ile kendi seçim programı ve adaylarıyla sandığa gitmişti. Bu zaferi mümkün kılan, hareketin kendine özgü öz yönetim modeli oldu. Harekete dahil olan üniversite birimleri siyasete bulaşmamış, şaibesiz adaylar belirledi; yüzde 50’nin üzerinde itiraz alan hiçbir aday listeye konmadı ve seçilen adaylara ilkesel taahhütnameler imzalatıldı. Hareketin köylüler, işçiler ve kent yoksullarıyla organik bağlar kurarak toplum tabanına yayılmasının, bir düzeyde hareketi öğrenci protestosu olmaktan çıkarıp bir halk hareketine dönüşmesine yol açtığı söylenebilir. Bu deneyim, Türkiye’deki 19 Mart öğrenci hareketiyle karşılaştırıldığında daha da öğretici hale geliyor. 19 Mart hareketinin partilerin gölgesinde kaldığı ve kurumsallaşamadığı düşünülürse, Sırbistan deneyiminin doğrudan demokratik taban örgütlenmesi açısından Türkiye muhalefetine örnek teşkil etmesi gerektiği söylenebilir.

Brezilya’da ise devlet başkanlığı seçimini yüzde 51,79 oyla Lula da Silva kazandı. İlk turda 2,2 milyon oy geride kalan Lula, ikinci turda rakibine 4,4 milyon oy fark atarak dördüncü kez devlet başkanı seçildi. Bahis ve kara para soruşturması kapsamında yurt dışına çıkış yasağı getirilen neofaşist aday Flavio Bolsonaro, ülkeden ayrılmayacağını söylemesine rağmen ABD’ye kaçtı. Her ne kadar Lula’nın zaferiyle ilgili haber ve analizlerde WhatsApp üzerinden yürütülen aktivizm ön plana çıksa da, zaferin ardında İşçi Partisi’nin (PT) gençlerin önünü açması, işçileri ve Amazon’daki yerlileri seferber etmesi yatıyor. Dijital araçların kullanılmasının seçim zaferindeki rolüne dikkat çekmek önemli olmakla birlikte, bu mecralardaki aktivizmin geleneksel örgütlenmenin yerini almadığını; üniversite öğrenci hareketleri, mahalle dayanışması ve kitlesel yürüyüşlerin dijital aktivizmi beslediğini göz ardı etmemek gerekiyor.

Avrupa’da Gençlik İsyanı

Fransa, İtalya, Almanya, Yunanistan, Arnavutluk, Avusturya ve Belçika’da Z ve Alfa kuşaklarının öncülük ettiği kitlesel eylemler sürüyor. Eylemlerin temel nedenleri barınma krizi, fahiş kiralar, kemer sıkma politikaları ve militarizasyonla birlikte derinleşen savaş ekonomisi. Fransa’da lise öğrencilerinin başlattığı ve hayat pahalılığına karşı ülke geneline yayılan protestolar karşısında Macron, sendikaların çağrısı dışındaki tüm eylemleri yasakladı, sendika eylemlerini ise şarta bağladı. Paris dahil 12 kentte sokağa çıkma yasağı ilan edilirken 17 Ekim’de başlayan eylemler sırasında 149 kişi tutuklandı. Ne var ki 24 Ekim’de görevlendirilen 70 bin polis ve son dakika güzergâh değişiklikleri protestoları durduramadı; gündüz yüz binler yürüdü, akşam ise polis saldırısı yaşandı. Hükümetin öğrencilerin taleplerine yönelik açıkladığı önlemler yetersiz bulunurken üçüncü haftasına giren eylemlerde ülke genelinde yaklaşık 350 eylem bekleniyor ve CGT (Confédération Générale du Travail – Genel Emek Konfederasyonu) 5 Kasım için genel grev çağrısını yineledi. İtalya’da yarım milyon öğrenci “Daha fazla sınıf, daha az bomba” sloganıyla sokağa çıktı; ardından 50’den fazla kentte yüz binlerce işçi, emekçi ve genç “Savaş ekonomisine hayır” dedi. Almanya’da “Gen Z regelt” girişiminin çağrısıyla hayat pahalılığına, kamu harcamalarındaki kesintilere ve zorunlu askerliğe karşı 34 kentte eylem yapıldı; Almanya’nın en büyük sendikalarından Ver.di de 150 bin banka çalışanını uyarı grevine çağırdı. Yunanistan’da 50 kentte öğrenciler eğitim ve barınma hakkı için yürürken, Arnavutluk’ta eğitim koşulları için eylem yapan öğrencilere polis tazyikli su ve göz yaşartıcı gazla müdahale etti; farklı kesimler yoksulluk, yolsuzluk ve yağmaya karşı ortak taleplerle sokağa çıktı. Avusturya’da üniversite bütçesindeki kesintilere karşı on binlerce öğrenci ve akademisyen Viyana’da yürüdü; İsviçre’de Zürih ve Basel’de gençler polisle çatıştı. Bu dalganın halkalarından biri de 30 Ekim’de 22 ülkede 113 limanda iş bırakan liman işçileri oldu.

Bu eylemlere karşılık olarak, İtalya’da Meloni hükümeti çıkardığı yeni “güvenlik” kararnamesiyle gözaltı yaşını 14’e düşürdü; Fransa’da ise Macron’un yasaklarıyla “Fransız demokrasisi”nin askıya alındığı yorumları yapıldı. Fransa ve Almanya’da Boyun Eğmeyen Fransa (Mélenchon) ve Die Linke gibi meşru sol partilerin yasaklanmasının tartışılması, polisin eylemcilere yönelik aşırı şiddeti ve ana akım medyanın eylemleri kriminalize etmesi, neoliberalizmin krizinin giderek otoriter bir yönetim biçimine evrildiğini düşündürüyor. Bu dalganın Ankara’da da yankı bulduğu görülüyor: Erdoğan’ın, “Avrupa’daki olaylardan cesaret alarak” benzer bir teşebbüsün hayalini kuranlara “Türkiye sokakta bulunmamıştır” diye seslenmesi, iktidarın sokak endişesini açıkça ortaya koydu.